Laura Mintegi EH Bilduren Legebiltzarreko bozeramaileak ‘Bilbo kudeatzeko bestelako ereduak’ jardunaldietan eginiko ekitaldi politikoan parte hartu du gaur. Mintegiren hitzetan, “agerian geratzen ari dira hainbat gauza, eta Bilbon gertatzen ari dena ikustea besterik ez dago. EAJren inguruan eraikitako hiru mito ari dira behera erortzen. Lehenik eta behin, ez dira kudeatzaile onak, saltzen zuten bezala. Horren adibide da Bilboko Udalak azken urteotan pilatutako eta ezkutatutako 84,5 milioi euroko zorra. Eta kudeaketa txar horren adibide da ere Bilbok duen langabe kopuru handia”. 32.559 bilbotar daude langabezian. “Hori ez da kudeaketa ona”, azpimarratu du Mintegik. “Ondo kudeaturiko Bilbo batean, ezin daiteke halakorik egon”.

Mintegiren esanetan, “beste mito bat ere ari da erortzen: EAJk ez du akordiorik nahi, bere proiektu eta interesak aurrera ateratzeko atxikimenduak baino ez ditu bilatzen”. Halaber, “hirugarren mito bat ere hausten ari da”, Mintegik nabarmendu duenez: “Ez dago politika nazionalista egiteko modu bakar bat. EAJren politika egiteko modutik oso bestelako eredu bat dago, eta eredu horretan kokatzen da EH Bilduren politika, eredu sozial, ezkerreko, behetik gorako, horizontal eta parte-hartzaile horretan”.

Eztabaida sozial, ireki eta parte hartzailea

Hain justu, EH Bilduk antolaturiko jardunaldiak berak horren erakusle dira. Herritar andanak parte hartu du hiru egunez luzatu den hausnarrerako eta eztabaidarako foroan. Larunbatarekin, Areatzako kaira atera ditugu jardunaldiak. Eta karpapean eman dituzte hitzaldiak Iñaki Uriarte arkitektoak, Leire Lopez Ziluaga Gernikako Astrako kideak, Igor Ahedo Errekaldeberriz auzo elkarteko ordezkariak eta Ivan Miro Bartzelonako Sants kooperatibako ordezkariak. Ondare historikoaren berrerabileraz eta gizartearen zerbitzura jartzeaz mintzatu dira Uriarte eta Lopez Ziluaga. Ahedo kalearen erabileraz eta sistemak kalea pribatizatzeko ezarritako kontrol mekanismoez jardun da, besteak beste. Mirok auzoetan enplegua sortzeko sareez hitz egin du, Bartzelonan abian duten proiektutik abiatuta.

Beste Bilbo bat beharrezkoa izateaz gain, berau gauzatzea posible ere badela erakutsi dute jardunaldiek, Aitziber Ibaibarriaga EH Bilduko Bilboko zinegotziak amaiera ekitaldian esan duenez. Hiru egunetan bildutako ekarpen eta iritziak ondo aztertu ondoren, ondorioak plazaratuko dituztela jakinarazi du. Ondorio horiek proposamen zehatz bihurtzeko, eta hartara, eztabaida sozial, ireki eta parte hartzaile baten bidez askoren artean ondutako alternatibak udal jardunean txertatu ahal izateko.

EtxebizHitza plataformaren izenean, Adolfo Gomezek hartu du hitza. Eta orain aste batzuk Eusko Legebiltzarreko taldeei zein Eusko Jaurlaritzari aurkezturiko dokumentuaren nondik norakoak esplikatu ditu. Etxebizitzaren Lege bat sortzeko eskaera jasotzen dute agiri horretan. Halaber, lege horrek etxebizitzarako eskubidea eskubide subjektibo gisa aintzat hartzeko eskatu dute, “urratuz gero, administrazioari kontuak eskatu ahal izateko”.

Instituzioei aurkezturiko agiri horretan, orobat, etxebizitza publikoen parke bat sortzeko premia jaso dute. “Komeniko litzateke parke horretan sartzea administrazioak azken urte hauetan guztietan eraikitako babes ofizialeko etxebizitzak. Izan ere, asko hutsik daude horiek erosteko zozketa bidez hautatu dituzten pertsonei ez baitiete hipotekarik ematen bankuek”.

Gomez oso kritiko agertu da administrazioarekin, “etxebizitzak eraikitzera eta saltzera bideratu baititu sosak eta ahaleginak, kontuan hartu gabe zein diren herritarren beharrak. Alokairuzko etxebizitza publikoak kudeatzea nekezagoa izan arren, justuagoa eta eraginkorragoa da, eta horri ekin behar lioke arazoak okerragora egin baino lehen”.

Zentzu horretan, Bilboko Udalaren jarrera gaitzetsi du. “Alokairua lehenetsi beharrean, udal etxebizitzetako erabiltzaileek etxebizitzak erostea sustatu baitu, ‘publikoa txarra eta pribatua ona’ logika aplikatuz kasu horretan ere”.

Raul Robert Kataluniako SostreCivic elkarteko kidea da. Etxebizitzarako sarbide malguagoen alde lan egiten du elkarte horrek. Robertentzat “harrigarria da honako faktore hauek aldi berean ematea: milaka etxebizitza huts eta milaka pertsona etxebizitza baten premian egotea”.

Azaldu duenez, “ezinbestekoa da egungo egoera horren arrazoiak zein diren hausnartzea, etxebizitzarako sarbidea bermatuko duten ekinbideak abian jarri ahal izateko, eta etxebizitza bat lortzeko egun indarrean den eredua errotik aldatu ahal izateko”. Irmo mintzatu da: “Etxebizitzarako sarbidea oso zurruna izan da hemen. Aukera ia bakarra aurkeztu zaigu, salerosketa eta hipoteka indibidualaren bidez. Haatik, herrialde aberatsagoen ereduak pertsonen premietara eta aukeretara egokituagoak daude”.

Datuak ere eman ditu. Esate baterako, Danimarkan, 500dik gora kooperatibak zuzentzen dituzten eredu malguagoen bitartez kudeatzen dira etxebizitzen %30. Eta Alemanian, bi milioitik gora etxebizitza daude tankera horretako kooperatibek kudeatuta.

Alokairuaren eta jabetzaren artean kokatzen dira eredu malgu horiek. Eta, hain justu, eredu horietan oinarritzen du bere jarduna SostreCivicek. Erabilerarik ez duen ondarea bilatzen du Kataluniako elkarte horrek: etxeak, eraikinak, orubeak, apartamentuak, etxabeak… Gizarte eginkizun bat ematen die, ondoren. Horretarako, akordioetara iristen da jabeekin. Akordio horiek mota askotarikoak dira. Kasu batzuetan, mantentze edota zaharberritze lanen trukean lagatzen die jabeak etxebizitza, edota diru kopuru arrazoizko bat ordaintzearen trukean. Akordio horien bitartez, hainbat jende bizi da bestela hutsik eta hondatze bidean egongo liratekeen etxebizitza horietan. Gaur egun, hainbat eraikin kudeatzen ditu SostreCivicek. Tankera askotakoekin egin ditu akordioak horretarako: norbanakoekin, udaletxeekin, enpresekin…

Gomez eta Roberten hitzaldien ondoren, lan taldeetan biltzeari eta eztabaidatzeari ekin diogu.

Ana Etxarte zinegotziak deia luzatu die instituzio eskudunei jazotakoa ikertzeko eta Ibarrekolandako pisuan izandako akatsak hausnartzeko, berriro ez gertatzeko.

Etxartek azpimarratu du harrerako pisuetan lan egiten duten langileen segurtasuna bermatzeko arduraduna Aldundia dela. Izan ere, aipatutako lana edota zerbitzua Caritas bezalako hirugarren sektorean diharduten eragileek eramaten dute aurrera Aldundiarekin sinatutako hitzarmenen ondorioz edota Aldunditik jasotzen duten diru-laguntzei esker.

Ezkerreko zinegotziaren aburuz, “egun aipatutako sektoreko langileek izan ditzaketen arriskuak ez dira aintzat hartzen, eta, beraz, lan baldintza duinak bermatzeko beharrezkoak diren neurriak falta dira”.

EH Bilduk instituzioei deia luzatu die langileen eta erabiltzaileen segurtasun fisiko zein psikologikoa bermatuko dituen protokoloak abian jartzeko eta arreta berezia jartzeko emakume izateagatik langileek pairatzen dituzten arriskuen aurrean.

Horretarako, EH Bilduk beharrezkotzat jotzen du instituzioen ikuskatze lana. Honetaz gain, Etxartek baliabide ekonomiko gehiago eskatu du langileen zein erabiltzaileen segurtasuna bermatu ahal izateko.

Azkenik, Etxartek deia luzatu du gaur arratsalderako erasoa salatzeko talde feministek deitutako elkarretaratzeetan (18:30etan Deustuko Done Petri plazan eta 19:30etan Arriagan) parte-hartzeko.

Bilboren orografiak eta bestelako nolakotasunek eraikuntza ez den bestelako irtenbideen premia agerian uzten dute. Etxebizitzari loturiko politikek beste ardatz batzuk izan behar dituzte: zaharberritzea laguntzea, alokairu publikoa sustatzea, hutsik dauden etxebizitzen kudeatzea… Arlo horretan zein aukera dauden aztertzeko, legeen errepasoa egingo dugu, eta udalaren eskumenetatik bertatik abian jar daitezkeen adibideez jardungo dugu EtxebizHitza plataformako ordezkari Adolfo Gomezekin.

Halaber, SostreCivic elkarteko kide Raul Roberten bitartez, Katalunian arrakastaz gauzaturiko adibideak ekarriko ditugu gurera, izaera sozialeko etxebizitza politikak ardatz dituzten proiektuak hain justu, beste eremu batzuetan garaturiko esperientziez ikasteko xedez.

Bihar, berriz, espazio publikoaz egiten den erabileraz ariko gara, Iñaki Uriarte arkitektoarekin, Leire Lopez Ziluaga Gernikako Astrako ordezkariarekin eta Igor Ahedo Errekaldeberriz auzo elkarteko kidearekin. Espazio publikoen erabilera arautzen duen Bilboko ordenantza neurri murriztailea da oso. Herritarrak euren auzoetako kaleetatik ateratzea du xede. Eta egoera horri aurre egiteko, kaleen eta azpiegitura publikoen erabilera berreskuratzeko eta optimizatzeko gakoak aztertuko ditugu. Eremu honetan aztertuko dugu nola berrerabili dezakegun ondare industriala eta nola biziberritu daitezkeen espazioak autogestioaren bidez.

Azkenik, atal horretan, herri ekimenak berak sustaturiko enplegua sortzeko dinamikak izango ditugu aztergai, Bartzelonan abian jarritako kasu zehatzen bidez. Ivan Miro Sants kooperatibako ordezkaria izango dugu gurekin, horretarako.

Larunbatarekin, Areatzan jarriko dugun karpapera eramango ditugu jardunaldiak. 11:00etan, EH Bilduren ekitaldi politikoa egingo dugu bertan, Laura Mintegi Eusko Legebiltzarreko bozeramailearekin.

Cortinak azaldu duenez, “hiria kudeatu ahal izateko eragile pribatuak premiazkoak zaizkigula sinetsarazten digute, eta horrek paradigma aldaketa dakar udal politikagintzan”. Alta, sektore publikoak arrisku eta kostuak bere egiten dituen bitartean, pribatuak mozkinak pilatzen dituela salatu du Cortinak. “Horretaz gain, bezerokeria eta lobby-ak sustatzen ditu”.

Bilbao Metropoli 30 eta Bilbao Ria 2000 sozietate publikoak jarri ditu eredu horrek dakartzan arriskuen eta praktika okerren erakusle gailen gisa. Xabi Gaintzak gaineratu egin du: “Hiriaren antolamendua interes pribatuen esku uzteak defizit demokratiko bat eragiten du. Gardentasunik eta herritarren kontrolik eza dakartza, gainera”.
Gaintzak argi dauka Bilboko Udalak berak sustaturiko marketin eta publizitate estrategiaren helburua dela kapitalismoan sakon erroturiko eredua bera zilegi bihurtzea. “Zentzu horretan, arras interesgarria izango litzateke ikustea zer dagoen Azkunari eta haren lagun guztiei ematen ari zaizkien sarien atzean”.

Bestalde, Carlos Askunzek azpimarratu du badirela hainbat tresna gaur egun eredu politiko-soziala errotik aldatzeko. Eta, horretarako, inguruko zein urrutiko esperientzia eta proiektuei erreparatzea besterik ez dagoela adierazi du. Honakoak aipatu ditu, besteak beste: Trantsizioan dauden Hiriak, Emakume Begirada duten Lurraldeak, Hiri Inklusiboak eta Tonuzziren Haurren Hiria. Era berean, ekonomia solidarioa abian jartzeko premiaz ohartarazi du Askunzek. “Beharrezkoa da gizartea eraldatu nahi badugu, eta pertsonen eta jendarteen garapen bidezkoak ziurtatu”. Bilboko Udalak bere egin beharko lituzkeen zenbait proposamen jarri ditu mahai gainean; esate baterako, gizarte ekintza babesteko, gizarte enpresen guneak sustatzeko eta merkatuak babesteko proposamenak.

Joxean Urkiola izan da lehen eguneko laugarren eta azken hizlaria. Jakinarazi duenez, heldu den ostiralean onartuko du Donostiako Udalak gizarte klausulak udal sail guztien jardunean ezartzeko agindua. “Instituzioak jendartearen zerbitzura jarri behar direlako, batzuek horretarako arazoak izan arren”.

Azkuenagak, Espainiako monarkiak hilarazitako sei bizkaitarren memoria aldarrikatzeaz gain, orduko matxinada eta gaur egungo krisi egoeraren arteko paralelismoa azpimarratu du. Bilduk, bukatzeko, halako ekimenak Udalak bere gain hartu ez izana deitoratzen du.

Iberdrolaren lehengo egoitzari, Gardoki kalekoari, luxuzko etxebizitzak egin ahal izateko izendapena aldatu zion udalak. Kromo aldaketa bat egin zuten: «Zuk dorrea eraikitzen didazu, eta nik 20 milioi euro oparitzen dizkizut». Zortzi urteren ondoren, kromo aldaketa horrek utzitako 20 milioiko zorrari KPIa gehitu behar zaio. Zuloa 25,5 milioi eurokoa da, horrenbestez.

Zinegotzi soberanistak nabarmendu duen moduan, ez Aldekoak ezta Aresok ere, ez dute sor moduan aitortu nahi izan- etxerako lan moduan izendatu dute-  agerikoa dena; 25, 5 milioi euro horiek modu batean edo bestean (diruz edo hirigintza tresnen bidez) ordaindu beharreko zerbait izango direla, aprobetxamendu unitateen salerosketaren bidez adibidez.

Norabide honetan eta Aresoren erantzunen ostean, Ibaibarriaga kezkatuta azaldu da egungo egoeran, zorra kitatzeko udalak hirigintza  birkalifikazio operazio berriak izan ditzakeelako bere planen artean, non helburua sor honekin bukatzea izango den eta ez hiriaren interesei erantzutea

Ibaibarriagaren aburuz, Udalak “hiritarren interes orokorrentzat tamalgarria den” operazio honekin Iberdrolari 20 milioi euro “oparitu” dizkio. “Orain denon artean ordaindu beharko dugun diru publikoa oparitu dio, jadanik Ria 2000rekin dagoen zorrari gehituz hiritarrentzako hipoteka jasanezina izango da. Onartu diezaiokegu instituzio bati honelako jarrerarik? Guk uste dugu ezetz, batik bat momentu arte inolako zorrik ez edukitzeaz harropuztu den Udal honi. Egoera honek erakutsi digu gauzak ez zirela esaten zuten modukoak”.

Hau da Bilduko ordezkariek aurkeztu duten proposamena:

Bilboko Udalak partidu eta elkarteekin hitz egin barik erabaki du Europa parkea (Txurdingara) eramatea Aste Nagusiko kontzertuak.

Horren harira, Txurdinagako zenbait bizilagunek eta auzo elkarte sozial batzuek euren desadostasuna erakutsi diote Bilbko Udalari.

HORREGAITIK, Barrutik honetako Bilduren errepresentanteek zera proposatu nahi dugu:

1. Eskatu Bilboko Udalak hartutako erabakia (kontzertuak Europa parkean egitearena) erretira dezala.
2. Bilboko Udalari eskatu bilera bat egin dezala jaietan parte hartzen duten elkarte guztiekin. Bertan ikus dezaten (denen artean) zein izan daitekeen Bilbon kontzertuak egiteko toki egokiena.

Bilduko Jai Batzorde mistoko eledunak adierazi du bestelako proposamenak egon badaudela, Etxebarria parkea, alegia, Bilboko Konpartsak-ek Gobernu batzordeak bere erabakia inposatu zuen azken bileran mahai gaineratu zuena eta gaur PSOEren babesa jaso duena.

Udalak hartutako erabakia Aste Nagusiko kontzertuak Europa parkera lekualdatzeko hautsak harrotu ditu Txurdinagan. Honen aurrean, Aitziber Ibaibarriaga zinegotziak udalari eskatu dio erabakia atzera botatzeko eta eragile guztiekin batzartzeko kokaleku berri bat bilatzeko helburuarekin.

Bilbo ez dute joera horretatik aparte utzi. Azken urteetan, kudeaketa bikainarekin lotu izan dute, behin eta berriro, Bilboren izena. Asperduraraino lotu ere, Iñaki Azkuna Munduko Alkaterik Onena izendatzeraino.

«Bilbo=kudeaketa ona» dioen XXI. mendeko mito horrek bidea arrakastaz egin ahal izateko, hainbat faktorek bat egin dute azken urteetan: oparoaldi ekonomikoari lotu zaizkion boom espekulatzaileak eta ondare publikoaren salmenta etengabeak batetik, eta sariak sustatzeko eta, kasu batzuetan, erosteko ere, abilezia izan duen propaganda politiko egoki eta trebe batean dirua inbertitzeak bestetik. Hala, ondo neurturiko eta hornituriko propaganda estrategia horren ondorioz, sari andana iritsi da Bilbora. Baina dudarik ez dago: Munduko Alkate Onenaren izendapenarekin estrategia hori gorenera eraman dute, eta ofizialtasun traza ere eman diote, nahiz fundazio pribatu elitista batek emaniko saria izan.

Gauzak zer diren: aurrez ustezko beste mito batzuk bezala, Azkuna gidari duen Bilboko kudeaketa onaren mitoa ere behera etorri da: agerian geratu da lehendik ere sumatu zitekeena, helduleku sendorik ez duen fantasia bat izan dela. EH Bilduren udal taldeak eginiko ikerketek erakutsi dute Azkunaren gobernuak bolo-bolo zabalduriko zero zorraren ideiak, hau da, udalak defizitik ez duela dioenak egiaren batere antzik ez duela. Are, gezur handi bat dela. Hastapenean baino ez gaude, eta dagoeneko 84,5 milioi euroko zorra dagoela jakin dugu. Kudeaketa eskas eta ustel samar baten ondorioz eratorritako zorra da.

Jakin dugunez, Iberdrolak ordaindu beharko lituzkeen 20 milioi ordaintzeko erantzukizuna bere gain hartu zuen udalak, tamaina horretako zuloa eraginez udal kontuetan. Iberdrolaren lehengo egoitzari, Gardoki kalekoari, luxuzko etxebizitzak egin ahal izateko izendapena aldatu zion udalak. Kromo aldaketa bat egin zuten: «Zuk dorrea eraikitzen didazu, eta nik 20 milioi euro oparitzen dizkizut». Zortzi urteren ondoren, kromo aldaketa horrek utzitako 20 milioiko zorrari KPIa gehitu behar zaio. Zuloa 25,5 milioi eurokoa da, horrenbestez. Zeinen, eta 2012an 2.841 milioi euro garbi irabazi zituen multinazionalaren alde jokatu zuen Azkunaren gobernuak. Legearen barruan arituta ere, etikaren muga guztietatik gaindi jokatu zuen udal gobernuak. Eta jokabide horrek kudeaketa eredu jakin batean ditu erroak, politika egiteko modu zehatz batean, hain justu Estatuko beste hainbat tokitan PPk sustaturiko horretan, zeina espekulazio finantzarioan oinarritzen den, eta egun nozitzen dugun krisiaren eragile nagusietako bat den.

84,5 milioi horiek, halaber, Bilbao Ria 2000 sozietate publikoaren desegitean dute jatorria. Hiriaren eraldaketaren ustezko bandera ontzi izandakoa zama lazgarri bihurtu da herritarrentzat. 195 milioi euroko zuloa du, eta denen artean ordaindu beharko dugu orain hark utzitako zorra, gure kasuan Bilboko Udalari dagokiona: 29 milioi, zehatz-mehatz.

Eta bihar Ibon Areso egitekoa den agerraldiaren zain, honako galderak asaldatzen gaitu: ezin zuen udalak Iberdrolarekin hitzarmen bat adostu, zeinetan Iberdrolak uko egingo zion Gardokiko lursailaren salmentak eragindako superabitari? Huraxe egitera behartu ditu udalak beste hainbat, Pablo Alzola kaleko etxebizitza bateko jabeak, adibidez. Baina, eta zergatik ez zuen berdin jokatu Iberdrolarekin? Hartara, ez legoke zorrik.

Bada gehiago: Deustuko kanala irekitzeko lanak ordaintzeko beste 30 milioiko zorra hartuko du bere gain udalak. Areago zorpetuko da, zertarako eta Bilbon enegarren megaproiektu espekulatzaileari bide emateko. Hau da, herritarren egungo beharrizanekin inongo zerikusirik ez duten lan batzuk egiteko. Eta, gainera, 30 milioi horietatik bost Udal Etxebizitzetarako gordetako diru sailetik hartuko ditu.

Baina kudeaketa onaren mitoa ez dute soilik arrazoi ekonomikoek hautsi. Urte hauetan guztietan, abiadura biko Bilbo bat sortu dute. Hirigunea eta auzoak bereizten dituen pitzadura gero eta handiagoa da, gero eta mingarriagoa. Hala, udalaren eskariz Ikerfel enpresak eginiko inkestaren emaitzek ez dute dudarako tarterik uzten: herritarren %32k soilik uste dute udalak egoki kudeatzen dituela auzoei dagozkien arazo eta gaiak. Horrekin batera, gizarte pitzadura ere nabarmena da. Langabeziak marka historiko guztiak hautsi ditu: 32.559 langabe daude egun Bilbon, 2007an baino %117 gehiago.

EAJren inguruan eraikitako kudeaketa onaren mitoak hondoa jo du. Azken datuek garbi erakusten dute: Azkunaren gobernuaren kudeaketa ez da izan horren eraginkorra, eta are gutxiago, gardena. Hala, bestelako Bilbo bat posible dela uste duten bilbotar guztiei deia egiten diegu: orain dugu aukera historikoa aldaketa gauzatzen hasteko, pertsonak abiaburu eta helburu izango dituen eredua abian jartzeko. Bilbo aldatu nahi dugu, eta alda dezakegu. Horretarako, herritar guztiei irekita dauden jardunaldiak egingo ditugu, bihartik larunbatera, La Bolsan eta Areatzan. Azken hamarkadetan Bilbon ezarri duten hiri ereduaz hausnartzeko eremua sortu nahi dugu, eztabaidarako eta gogoetarako. Beste Bilbo bat posible delako, beste Bilbo bat premiazkoa delako.